Hai người đón năm 2027 với cùng một danh sách mười mục tiêu. Đến tháng Mười Hai, một người làm xong bảy, người kia không được mục nào, và chuyện không nằm ở kỷ luật. Chỉ là mục tiêu của người thứ nhất là của chính anh ta, còn của người thứ hai là những mục tiêu “đúng”. Mục tiêu đúng trông đẹp, không ngại đem ra khoe, nhưng không thể muốn đủ lâu để đi cùng nó tới mùa xuân.

Bài viết này nói về cách phân biệt hai loại ấy. Trong đó có mười mục tiêu thường làm trụ cho một năm tốt — mỗi lĩnh vực quan trọng của cuộc sống một mục. Nhưng điều chính không phải danh sách, mà là phương pháp: làm sao từ bất kỳ bản liệt kê dài nào, danh sách một trăm mục tiêu của chúng tôi hay của riêng bạn, chọn ra mười mục bạn thật sự sẽ thực hiện.

Vì sao là mười

Ba mục tiêu là quá ít, không phải vì con người làm được nhiều hơn, mà vì ba mục tiêu hầu như luôn về công việc, tiền bạc và cơ thể. Năm trôi qua, mục tiêu thậm chí đạt cả, nhưng cảm giác như trong đó chẳng có cuộc sống: bạn bè chưa gặp, nhà không đổi, bên trong không có gì xê dịch.

Ba mươi mục tiêu là cực đoan kia. Chúng không vừa bất kỳ cuốn lịch nào, và đến tháng Ba danh sách bắt đầu làm ngược lại: không dẫn đường mà nhắc ta còn bao nhiêu việc chưa làm.

Mười đến mười hai mục tiêu là bề rộng vừa đủ phủ mọi lĩnh vực quan trọng mà vẫn tiến thêm một bước ở mỗi mục tiêu ít nhất mỗi tháng. Con số này không thiêng liêng. Nhưng kinh nghiệm của những người không phải lần đầu lập kế hoạch năm thường gặp nhau quanh đây.

Mười mục tiêu làm trụ cho cả năm

Đây không phải danh sách của bạn. Đây là bộ khung: mười mục tiêu, mỗi lĩnh vực một mục, mỗi mục được chọn không phải vì tham vọng nhất, mà vì thiếu nó các mục tiêu khác trong lĩnh vực ấy không chạy được. Dưới đây: mục tiêu đó là gì, vì sao nó làm trụ và cách làm cho nó cụ thể. Nếu bạn cần một phương pháp chung cho bất kỳ mục tiêu nào, không chỉ mười mục này, nó nằm trong hướng dẫn riêng về mục tiêu SMART.

1. Chỉnh lại cơ thể: khám sức khỏe và giấc ngủ

Mục tiêu trụ của cả mảng sức khỏe không phải marathon hay sáu múi, mà là hai việc nhàm chán: biết cơ thể thật sự đang ra sao, và ngủ. Một đợt khám tổng quát đã hoãn nhiều năm, và ba mươi đêm liên tiếp lên giường trước nửa đêm. Phần còn lại của lĩnh vực này — chạy bộ, phòng gym, ăn uống — dựa trên nền móng đó hoặc đổ sụp nếu thiếu nó.

Cách làm cho cụ thể: đặt lịch khám trước cuối tháng Một, còn tháng ngủ đúng giờ xếp vào tháng Hai, khi những lời hứa đầu năm đã hết hơi và thấy rõ cái gì thật sự trụ được.

2. Lập quỹ dự phòng

Không phải nhân đôi thu nhập hay làm giàu nhờ đầu tư, mà là để dành khoản dự phòng đủ sống ba tháng. Mục tiêu này làm trụ vì nó đổi không phải con số trong tài khoản, mà là cách bạn ra quyết định: người có quỹ dự phòng dám nói “không” với dự án tệ, đổi việc đúng lúc và không nhận điều không nên nhận. Mọi chuyện liên quan đến sự nghiệp và tiền bạc dễ hơn khi có ba tháng tự do.

Cách làm cho cụ thể: tính ra con số, đặt khoản chuyển hằng tháng và đừng đụng vào tài khoản đó đến tháng Mười Hai.

3. Một nghi thức không bao giờ hủy với người thân

Lĩnh vực các mối quan hệ không chịu nổi những mục tiêu lớn như “dành nhiều thời gian hơn cho gia đình”. Nó chỉ chịu một điều: sự đều đặn. Một nghi thức — bữa cơm tối Chủ nhật, buổi đi dạo chiều, sáng thứ Bảy không màn hình — không bị hủy vì công việc hay vì mệt. Năm mươi lần lặp lại trong năm cho nhiều hơn một kỳ nghỉ được lên kế hoạch hoàn hảo.

Cách làm cho cụ thể: chọn ngày và giờ, nói to với tất cả những người tham gia và bảo vệ nó như một cuộc họp công việc.

4. Nối lại với một người

Tình bạn của người lớn không chết vì cãi nhau, mà vì “nên gọi nhau một cuộc”. Mục tiêu trụ ở đây không phải “kết bạn mới”, mà là khôi phục một mối liên hệ từng quan trọng rồi lạc mất. Một cuộc trò chuyện, một buổi gặp. Thường sau đó mới biết người kia cũng chờ đúng điều ấy.

Cách làm cho cụ thể: nhắn tin ngay hôm nay. Đừng lập danh sách mười người, hãy nhắn cho một người.

5. Học xong một điều đến nơi đến chốn

Không phải “học điều mới”, mà là đưa một việc tới kết quả: khóa học có bài cuối khóa, ngoại ngữ đến mức xem phim không phụ đề, bằng lái xe, nhạc cụ đến một bản trọn vẹn. Mục tiêu này làm trụ vì nó trả lại niềm tin vào khả năng của chính mình trong việc làm đến cùng, mà niềm tin ấy cần ở mọi lĩnh vực khác.

Cách làm cho cụ thể: chọn một việc, đặt ngày kết thúc và từ chối mọi việc học khác cho tới khi xong.

6. Mười lăm phút sáng tạo mỗi ngày

Vẽ, viết, chơi nhạc, nặn, chụp ảnh — không vì kết quả, mà vì phần cuộc sống mà bạn làm điều gì đó chỉ vì thích. Mục tiêu này đỡ cả lĩnh vực vì sáng tạo không xảy ra mỗi năm một lần trong kỳ nghỉ. Nó hoặc có trong ngày thường, hoặc không có.

Cách làm cho cụ thể: gắn mười lăm phút vào một thói quen sẵn có — sau ly cà phê sáng, trước khi ngủ — và đừng đánh giá kết quả trong ba tháng đầu.

7. Biến ngôi nhà thành nơi tiếp sức

Không phải sửa nhà hay chuyển nhà, mà là một chỗ trong nhà thật sự dễ chịu, và một khu vực làm bạn khó chịu nhiều năm cuối cùng được dọn xong. Nhà hoặc tiếp sức hoặc rút sức, không có khả năng thứ ba. Những mục tiêu khác trong năm do người trở về nhà mỗi tối thực hiện, và điều quan trọng là người ấy trở về ngôi nhà nào.

Cách làm cho cụ thể: chọn một chiếc ghế, một góc hoặc một cái bàn và biến nó thành của bạn trong một cuối tuần. Các khu vực gây khó chịu thì dọn mỗi quý một chỗ.

8. Một chuyến đi làm đổi cách nhìn

Không phải số quốc gia, mà là một chuyến đi sau đó bạn trở về như người khác: đi một mình, không lịch trình, tới nơi không nói tiếng của bạn, hoặc tới thành phố bên cạnh mà bạn chưa từng ghé. Mục tiêu trụ ở đây là thoát khỏi bức tranh thế giới quen thuộc ít nhất mỗi năm một lần, vì thiếu điều đó các mục tiêu còn lại vẫn được đặt trong cùng một căn phòng.

Cách làm cho cụ thể: mua vé trước cuối tháng Một, dù chuyến đi vào tháng Chín. Vé đã mua là mục tiêu, vé chưa mua là giấc mơ.

9. Giải quyết một nỗi sợ

Trong toàn bộ công việc nội tâm — thiền, nhật ký, nhà tâm lý — mục tiêu trụ chỉ có một: tìm ra nỗi sợ đang điều khiển quyết định của bạn và làm điều gì đó với nó. Sợ thay đổi, sợ nói trước đám đông, sợ bị từ chối, sợ độ cao, sợ cô đơn. Chỉ một. Đôi khi chỉ cần năm buổi gặp nhà tâm lý, đôi khi là một hành động bạn né tránh nhiều năm.

Cách làm cho cụ thể: viết ra tên nỗi sợ và ghi hành động không thể làm khi còn nỗi sợ ấy. Sau đó làm hành động đó hoặc tìm người giúp bạn.

10. Một việc đều đặn vì người khác

Lĩnh vực cuối — đóng góp — thường không có mục tiêu nào, và thật uổng. Mục tiêu trụ ở đây không phải “trở thành người tốt hơn”, mà là một việc đều đặn giúp ích cho ai đó: quyên góp hằng tháng, dìu dắt người trẻ, hiến máu, hai giờ mỗi tuần cho điều quan trọng không chỉ với bạn. Đều đặn là từ khóa. Việc tốt một lần là tâm trạng, việc đều đặn đã là một phần con người bạn.

Cách làm cho cụ thể: chọn một việc và dành cho nó một ngày trong lịch, như một cuộc hẹn.

Cách thay danh sách này bằng danh sách của bạn

Mười mục tiêu ở trên là bộ khung, không phải hướng dẫn. Rất có thể ba bốn mục sẽ trùng với bạn, còn lại bạn sẽ thay bằng của mình. Dưới đây là cách làm để việc thay thế không biến thành những mục tiêu “đúng” khác.

Đánh dấu mọi thứ chạm tới bạn

Lấy một danh sách dài — danh sách một trăm mục tiêu của chúng tôi hoặc của bạn — rồi đi qua, tick ở bất cứ chỗ nào bên trong có điều gì rung lên. Đừng chọn, chỉ đánh dấu. Thường có hai mươi đến ba mươi mục, và điều đó bình thường.

Gạch những mục không phải của bạn

Đây là bước quan trọng nhất và hầu như luôn bị bỏ qua. Với mỗi mục tiêu đã đánh dấu, hãy hỏi: đây là điều mình muốn, hay là điều “nên làm”?

Mục tiêu của người khác lộ ra qua ba dấu hiệu. Bạn nói về nó bằng chữ “đến lúc rồi” hoặc “ngại là đến giờ vẫn chưa”. Bạn hình dung không phải quá trình mà là lúc người khác biết kết quả. Và bạn đặt nó đã nhiều năm liền mà vẫn chưa làm gì. Trùng ít nhất hai trong ba là đủ lý do để gạch, không tiếc nuối. “Học tiếng Anh” cứ chuyển từ danh sách này sang danh sách khác từ năm 2019 gần như luôn là một mục tiêu như thế.

Giữ lại mười

Từ những gì còn lại, chọn mười đến mười hai. Kiểm tra sự phân bố giữa các lĩnh vực: nếu tám trong mười mục là về công việc và tiền bạc, đó không phải kế hoạch cho một năm mà là kế hoạch dẫn tới kiệt sức. Không cần ép mình lấy mục tiêu từ mọi lĩnh vực, nhưng nên tự hỏi vì sao có lĩnh vực bị bỏ trống. Thường ở đó ẩn điều bạn thiếu nhất. Nếu chọn khó, các phương pháp xác định thứ tự ưu tiên dùng cho mục tiêu cuộc sống cũng tốt như cho đầu việc công việc.

Chuyển từng mục tiêu thành bước đầu tiên

“Học làm gốm” là một hướng. “Đăng ký buổi học thử trước ngày 20 tháng Một” là mục tiêu có thể đặt vào lịch. Với mỗi mục trong mười mục, hãy viết bước đầu tiên không quá một giờ và có ngày cụ thể. Mục tiêu không có bước đầu tiên vẫn chỉ là điều ước, dù mong muốn đến đâu.

Chia theo quý

Hai ba mục tiêu cho quý đầu, phần còn lại chờ đến lượt. Điều này tránh hai kịch bản kinh điển: tháng Một bắt đầu tất cả rồi hết hơi từ tháng Hai, hoặc hoãn hết rồi tháng Ba mới thấy chẳng có gì được bắt đầu.

Xem lại mỗi tháng một lần

Hai mươi phút cuối tháng: cái gì đã làm, cái gì hết ý nghĩa, cái gì cần thêm. Mục tiêu đặt vào tháng Một phản ánh con người của tháng Một. Nếu đến tháng Năm bạn đã khác, danh sách cũng phải đổi theo. Bỏ một mục tiêu không còn là của mình cũng là một kết quả của năm, và không phải kết quả tệ nhất.

Mười mục tiêu đi vào lịch thế nào

Giữa danh sách mục tiêu và một năm đã sống chỉ có đúng một thứ — tuần. Mục tiêu nào không lọt vào một tuần cụ thể nào thì sẽ không xảy ra, dù muốn đến đâu.

Vì vậy cách thiết thực nhất để làm việc với mười mục tiêu không phải nhớ đến chúng vào cuối quý, mà là nhìn vào danh sách khi lập kế hoạch cho từng tuần và hỏi: một bước nào tới một mục tiêu nào sẽ vừa trong bảy ngày này? Một bước. Trong năm mươi hai tuần, mỗi tuần một bước cộng lại nhiều hơn những cú bứt phá anh hùng vào tháng Một và tháng Chín.

Có thêm một điều nữa giúp ích: gắn mục tiêu vào một thói quen sẵn có. Nếu bạn vốn đã lên kế hoạch cho ngày mai vào buổi tối, hãy thêm vào đó một câu hỏi — “hôm nay mình đã làm gì cho một trong mười mục tiêu?”. Ba mươi giây mỗi ngày giữ các mục tiêu trong tầm mắt tốt hơn mọi tấm hình truyền cảm hứng làm hình nền.

Mười mục tiêu của riêng bạn

Điều quan trọng nhất trong danh sách này không phải nó có trùng với danh sách của bạn hay không. Mà là để đến tháng Mười Hai năm 2027 bạn có thể nói không phải “lại chẳng kịp làm gì”, mà là “đây là điều tôi đã muốn, đây là điều tôi đã làm, đây là điều tôi đã bỏ và vì sao”. Đó là khác biệt giữa mười mục tiêu đúng và mười mục tiêu của chính mình. Mục tiêu đúng trông đẹp vào tháng Một. Mục tiêu của mình — vào tháng Mười Hai.

Câu hỏi thường gặp

Vì sao đúng mười mục tiêu, mà không phải ba hay ba mươi?

Ba mục tiêu thường rơi vào công việc và tiền bạc, còn cả năm trôi qua mà không đụng tới mọi thứ khác. Ba mươi không vừa lịch, và đến tháng Ba danh sách chỉ gợi cảm giác tội lỗi. Mười đến mười hai đủ phủ mọi lĩnh vực quan trọng mà vẫn tiến thêm một bước ở mỗi mục tiêu ít nhất mỗi tháng.

Làm sao biết một mục tiêu không phải của mình?

Ba dấu hiệu. Bạn nói về nó bằng chữ “nên” hoặc “đến lúc rồi”. Bạn hình dung không phải quá trình mà là cảnh người khác biết về kết quả. Và bạn đặt nó đã nhiều năm liền mà chẳng làm gì. Chỉ cần trùng hai dấu hiệu là đủ lý do để gạch.

Có bắt buộc phải lấy mục tiêu từ cả mười lĩnh vực không?

Không. Mười lĩnh vực là tấm bản đồ, không phải lộ trình bắt buộc. Nhưng nếu mọi mục tiêu của bạn dồn vào hai lĩnh vực, hãy xem có phải vì các lĩnh vực còn lại có vẻ “không phải chính”. Thường chính ở đó ẩn điều bạn đang thiếu.

Nếu đến tháng Tư chưa bắt đầu mục tiêu nào thì sao?

Đừng viết lại danh sách. Hãy chọn một mục tiêu và một bước cho tuần tới. Vấn đề hầu như không bao giờ nằm ở mục tiêu. Vấn đề là chúng chưa lọt vào một tuần cụ thể nào. Hãy bắt đầu từ tuần, không phải từ năm.

Lấy danh sách dài để chọn ở đâu?

Tự viết hoặc dùng bản có sẵn — chúng tôi có danh sách một trăm mục tiêu năm 2027 trong mười lĩnh vực. Danh sách của người khác hữu ích không phải để chép lại, mà như tấm gương: điều khiến bạn dừng lại cho thấy bạn thật sự muốn gì.